Berichten

Spraakverwarring

Regelmatig ontmoet ik mensen die het woord focus in de mond nemen als ze met mij praten. Dit is altijd vriendelijk bedoeld. Iemand wil contact maken door de verbinding te leggen met iets wat ik doe, namelijk Focusing. Er is echter een groot verschil tussen het woord focus in de zin van ‘ik concentreer me actief op een doel’ en de methode Focusing zoals het door de Amerikaanse psycholoog en filosoof Eugene Gendlin is ontdekt en verder ontwikkeld begin jaren ‘70. Een toelichting is op zijn plaats.

A body needs to speak up for itself once in a while

Bovenstaande zin is een quote uit Butcher’s Crossing van John Williams vat precies samen waar het bij de methode Focusing om gaat: je onbewuste de kans te geven zijn verhaal te doen aan de hand van lijflijke signalen. Soms zijn deze heel duidelijk, soms vaag maar wel voelbaar. Denk aan een vage buikpijn na een ogenschijnlijk soepel verlopen gesprek of een terugkerende, zeurende pijn aan schouders, rug, nek of hoofd bij spannende situaties op het werk of in je leven.
Je onbewuste laat zich ook nog weleens horen door een vaag gevoel van onrust. We weten vaak niet hoe we met dit soort vage gevoelens om moeten gaan, en laten het er maar bij of drukken ze weg. Dit werkt zoals een ballon die je onder water probeert te drukken: het gevoel komt steeds terug, vaak in overtreffende trap.

Focusing dus      

Bij de methode Focusing leer je om stapsgewijs contact te maken met die vage gevoelens van onrust of ongemak, zodat het zijn informatie prijs kan geven. Heb je eenmaal toegang tot deze bron van informatie, dan kan dat een enorm gevoel opluchting geven, inzicht en ja, zelfs focus, omdat er een nieuwe visie is ontstaan op het nemen van een volgende stap.

Het onderzoek van Gendlin en zijn team

Eugene Gendlin en zijn wetenschappelijke team onderzochten wanneer iemand baat had bij psychotherapie en wanneer niet. Succesvolle cliënten hielden stil bij iets dat moeilijk te omschrijven was en maar wel voelbaar. Hierdoor kwam een innerlijke verschuiving op gang, een felt-shift, waardoor een grote rust ontstond zoals in een puzzel waarvan de stukjes op hun plek vallen. Deze innerlijke verandering bleek blijvend te zijn. Er ontstond vraag naar deze ontdekking, deze natuurlijke vaardigheid, die Gendlin Focusing noemde: het al zoekend, tastend, stapsgewijs en zonder oordeel contact maken met wat onderhuids speelt. *

Een wereldwijd aanbod

Collega’s van Gendlin wilden de focussende stappen ook aanbieden aan cliënten die deze lichaamsgerichte aanpak niet van nature inzetten. Een van zijn leerlingen, taalkundige Ann Weiser Cornell, maakte de methode verder toegankelijk voor een breed publiek. Uiteindelijk werd The International Focusing Institute opgericht en wordt Focusing nu wereldwijd aangeboden. Ook in Nederland is er een actief netwerk. Meer weten van het aanbod bij jou in de buurt, zie www.stichtingfocusing.nl.

*Het onderzoek van Gendlin was een voortzetting van het werk van de bekende Amerikaanse psycholoog Carl Rogers, grondlegger van de humanistische psychologie. In zijn visie had ieder mens een aangeboren en natuurlijke drang tot zelfverwerkelijking. Gendlin noemt dit in zijn ervaringen met cliënten, de ‘living forward energy.’ De aandacht van Carl Rogers voor authentiek empathisch contact – dus niet sturend, niet adviserend – is de grondhouding in veel vormen van hulpverlening geworden en van Focusing. Je helpt de ander zichzelf te helpen. 



Wijde blik, smalle blik
is een uitdrukking uit het natuurlijke paardrijden. Het duidt op het ervaren van spanning of ontspanning in het gebied rond de ogen, wat zich vertaalt naar spanning of ontspanning in het hele lijf. Vertaal je het naar focussen, dan helpt het je om in te zoomen op alles wat zich in het gebied rond de ogen afspeelt, van het zintuigelijke ervaren van je huid aan de oppervlakte, tot het ervaren van ruimte of volheid in je schedelgebied.

Innerlijke Donald Trump

Pas je het toe in een focusoefening, dan helpt het je om je veel sneller en sterker bewust te worden van wat er omgaat in het gebied rond en achter je ogen. Details die maken dat je hoofd onrustig en druk aanvoelt. Dit kan verhelderend zijn omdat we zoveel doen met ons hoofd, waardoor we er vaak een haat/liefdeverhouding toe ontwikkelen: als hoofdingang voor gedachten, geluiden, beelden en indrukken is het een niet te missen onderdeel van ons wezen. Als alles-dominerende roerganger en hoofdvestiging van onze innerlijke criticus, is het de Donald Trump van ons lijf. Een druk deel dat we vaak liever kwijt zijn dan rijk.

Smalle blik

Bij een smalle blik houd je je ogen gericht op één punt. Je lichaam is daardoor minder stabiel, want de energie in je lijf trekt omhoog, je blik achterna. Het is een houding die bijvoorbeeld ontstaat als we vol concentratie achter onze PC zitten: hoofd naar voren, oogleden die weinig knipperen, schouders omhoog, adem in en bekkenspieren aangetrokken. Een staat van hoge concentratie die veel oplevert in een werksituatie: resultaten, erkenning, status, blogs!

Code Rood

Voor het paard staat deze toestand gelijk aan Code Rood: er is spanning, dus is er gevaar = rennen! Voor onze gezondheid zou het goed zijn Code Rood ook op onszelf toe te passen. Dit begint met het (onder)kennen van de signalen die het gevolg zijn van deze versmalde blik. Letten op de stand van onze ogen is een snel eerste hulpmiddel en wegwijzer naar een andere staat van zijn: Code Groen.

Code Groen

De wijde blik is letterlijk wat het zegt: een wijde blik. Stel je kijkt over een weiland uit, het is zondag, je hebt geen afspraken en het weer is helder en mooi. Alles aan de dag nodigt uit tot verruimen en ontspannen. Je ogen rusten om zo te zeggen op een verre horizon, waarbij je dat wat zich in je ooghoeken bevindt, meeneemt. Je lijf voelt ruim en ontspannen aan. Je bent nog in de stilte maar ieder moment kan er van binnenuit beweging ontstaan, moeiteloos vanuit je hele lijf. Je zwaartepunt ligt bij je bekken en je stuitje. Zit je op een paard, dan geeft dit een gevoel van veiligheid voor zowel ruiter als paard: een natuurlijk samenzijn.

Flow

Actie vanuit concentratie, de smalle blik, is anders dan actie vanuit ontspanning, de wijde blik. Paardenmeesters en karatemeesters besteden jaren van oefening hieraan, met als essentie dat als je je eigen spanningen – en de smalle blik die daar het gevolg van is – de baas bent, er als vanzelf een ontspannen houding ontstaat.
Een houding van Presence waarmee je iedere situatie onder ogen durft te zien, vanuit rust. Iedere handeling komt dan als vanzelfsprekend voort uit dat wat gevraagd wordt in een vloeiende beweging die wij ook wel kennen als flow. Vertaal je een situatie van harmonie en flow naar werk, dan voelt werk vanzelfsprekend en licht. En wat is er makkelijker dan af en toe op de stand van je ogen letten, om te leren dansen met je werk?

Focusoefening

Kijk eens wat er gebeurt met je lijf als je je ogen ontspant, alsof je uitkijkt over de zee of een weiland vol sappig groen gras. Welke sensaties geeft het in het gebied rond ogen, oren, mond, bij je huid? Wat gebeurt er van binnen, onder je haren, achter je ogen en oren, in de ruimte binnen je schedel? Heb je erg drukke gedachten, nodig ze uit op de divan of op een lekker kussentje bij je op schoot. Knik ze maar toe. Vervolg de oefening door je aandacht naar je lijf te brengen. Welke indrukken geeft je lijf als je je ogen helemaal ontspant? Neem waar. Bedank alles wat zich heeft getoond en kom langzaam met je aandacht terug in de ruimte. Deze oefening is een eerste verkenning van een wijde blik en wat dit doet.

Taal van je lijf op de werkvloer
Wijde blik, smalle blik is het 4e artikel in een reeks die onder de noemer Taal van je lijf op de werkvloer verscheen in de edities van Focusnieuws 2015 – 2016. De artikelen voor Taal van je lijf op de werkvloer schrijf ik samen met Jacqueline van ‘t Spijker, haptonome en organisatiepsychologe. Voor de andere artikelen, zie:

Onderbuikgevoel
Volg je hart want dat klopt
De taal van je lijf op de werkvloer

Charme van je darmen

Om uiteenlopende redenen spreekt de buik de laatste tijd bij een breder publiek tot de verbeelding. Naast allerlei boeken over de werking van onze hersenen, was er ineens een geestige bestseller over onze darmen: De mooie voedselmachine. De charme van je darmen. Een grappig geïllustreerd boek van Giulia Enders over de werking van onze spijsvertering. De Volkskrant hierover: Enders wijst op de belangrijke rol van de darmen voor het hele welbevinden van de mens.

Meer dan voedsel

Ons buikgebied verwerkt veel meer dan alleen voedsel. De buik is het gebied waar ook onze indrukken en ervaringen, gevoelens en emoties worden verwerkt. Het is dan ook niet gek dat we in deze drukke tijd vol verandering, en masse aan de verse muntthee zitten, een probaat huismiddel voor een goede spijsvertering. Ook onze voorouders wisten van het belang van de buik en de waarschuwende rol die maag en darmen spelen om situaties te duiden. Zij gaven ons treffende spreekwoorden mee, zoals iets ligt zwaar op de maag, ergens de buik van vol hebben en een heftige, mij onbekende uitdrukking: met het mes in de buik zitten, wat betekent dat je in grote angst verkeert.

Met het mes in de buik

En ja hoor, laatst zat ik behoorlijk met een mes in mijn buik. Een vaag onderbuikgevoel dat opkwam tijdens een werkoverleg bleef dagen aanhouden. Nu ken ik dat wel van vroeger. Aanhoudende buikpijn na een verhuizing bleek kramp in de dikke darm te zijn. Een soort echo van spanning die er is geweest. De darm schiet in een kramp, daar voel je niets van, tot je weer ontspant. Het was echter zo duidelijk dat deze onderbuikpijn letterlijk op kwam zetten toen er meer werk op mijn bord werd gelegd, dat ik er wel bewust aandacht aan moest besteden.

Zeggenschap over je werk

Voor meer mensen geldt dat werk een groot deel uitmaakt van ons leven. Doorgaans een omgeving en tijdsbesteding waar we niet heel veel zeggenschap over hebben, ook niet als we leidinggeven. Op ons werk komen we er meestal niet toe om een pauze te nemen voor een goed gesprek met ons lijf. Ondertussen worden er van binnen hele oorlogen uitgevochten. Strijd die in gang wordt gezet door toenemende werkdruk, onveiligheid door reorganisatie, dwingende collega’s of cliënten, verandering van leeftijd, gevoelens van insluiting of uitsluiting van de groep, eisen die niet duidelijk zijn, etc.

Buikgebied in Focusing

Naarmate ik mij langer bezig houd met Focusing werd mij duidelijk hoe belangrijk de romp en het buikgebied zijn voor het verkrijgen van dieperliggende informatie over wat onderhuids speelt in relatie tot het eigen welbevinden. Was het eerst een actief contact maken met mijn onbewuste, nu mijn lijf gewend is geraakt aan dit contact komt het zelf met voorstellen.

Oorzaak en gevolg

Toen mijn buikpijn op kwam zetten in directe relatie tot een vergadering, kon ik het niet duiden als kramp die los komt na een periode van spanning. Door mijn buik werd de situatie ervaren als bedreigend. Er klopte iets niet. Er zat een luchtje aan. Terwijl mijn buik zo tegen me sprak, praatten mijn collega’s en ik gewoon door over alles wat er moet gebeuren. Het enige wat ik deed, was stiller worden en de mentale notitie maken dat er iets ernstig om aandacht vroeg en dat het goed zou zijn om even pauze te nemen, nu geen nieuwe afspraken te maken en er thuis op te focussen. En dat is winst vergeleken met de tijd dat ik overspannen moest worden om grenzen te leren stellen.

Verdieping

Zoals dat gaat met onderwerpen waar je aandacht aan besteed, kom je ze vervolgens steeds tegen. Zo las ik een boek van Rupert Isaacson waarin hij zijn autistische zoon meeneemt op een reis naar sjamanen in verschillende delen van de wereld. De auteur beschrijft hoe hij een stomp in zijn maag kreeg ergens tussen zonnevlecht en onderbuik toen een vriend iets opperde over Bosjesmannen in Afrika. Dit gevoel nam toe en hij herkende het als het kleine stemmetje van binnen waarvan je weet dat het klopt.

Een kompas voor nieuwe avonturen

Ik sluit af met dit citaat, omdat het hier gaat om een onderbuikgevoel dat de richting aangeeft voor een nieuw avontuur met een positief resultaat. Dat kan dus ook. Iets raakt je, begint diep van binnen te knagen, en brengt je op een pad dat je nooit tevoren had kunnen bedenken. Dit stukje kan ik dan ook het beste eindigen met:

Je onderbuik denkt mee, luister ernaar!

 

Taal van je lijf op de werkvloer
Onderbuikgevoel is het 3e artikel in een reeks die onder de noemer Taal van je lijf op de werkvloer verscheen in de edities van Focusnieuws 2015 – 2016. Jacqueline van ’t Spijker en ik schrijven over thema’s die zijn gerelateerd aan situaties op de werkvloer waarbij je lijf aangeeft wat er onbewust speelt. Jacqueline schrijft vanuit haar achtergrond als psychologe en haptonome, en ik vanuit communicatie en Focusing. Voor de artikelen van Jacqueline, zie www.jvts.nl. Voor mijn andere artikelen, zie:

– Wijde blik, smalle blik
– Volg je hart want dat klopt
– De taal van je lijf op de werkvloer

 

Nature of nurture?

Als we ouder worden vergeten we vaak hoe het was toen we begonnen met studeren, met werk en relaties. Was er in het advies van onze ouders sprake van je hart volgen of drongen ze toch vooral aan op een praktische studie? Hoe diep werken maatschappelijke normen door in ons innerlijk en in de keuzes die we maakten toen wij jong waren?
Van mijn eigen jeugd kan ik mij vooral herinneren dat ik vaak koos om van een gevoel van twijfel af te zijn. Dat ik bijvoorbeeld studiekeuzes die zich van binnenuit fluisterend aandienden als mogelijk beroep, zoals geneeskunde, snel verwierp vanuit de gedachte dat het te hoog gegrepen zou zijn. Ik kon wel iets van een innerlijk kompas voelen, maar durfde er niet naar te handelen.

Keuzestress

Van jonge mensen, zo begin 20, hoor ik regelmatig dat ze veel moeite hebben met kiezen en dat het lijkt alsof iedere keuze heel zwaar weegt. Er is zelfs sprake van keuzestress en situaties van burnout*. Misschien dat het kiezen voor jongeren nu zwaarder weegt omdat in de zoektocht naar identiteit en een vervuld leven het gewone er een beetje af is.
De media laten voorbeelden zien van succesvolle wereldverbeteraars, filmmakers, fotomodellen, onderzoekers en ondernemers vanaf 14 jaar. Ook wordt een snelle studietijd beloond in tegenstelling tot gerommel in de marge terwijl er tegelijk hard wordt geroepen om meer creativiteit en innovatiekracht in organisaties. Van jongeren wordt gevraagd om avontuurlijk te zijn èn volgzaam. Een wonderlijke combinatie.
* Er zijn 100.000 jonge werknemers onder de 35 jaar burnout verklaard, vaak langere tijd. Bron: NOS Nieuws 2015. 

Focusing als hulpmiddel

Door Focusing kunnen uitdrukkingen als je hart volgen of het luisteren naar wat je hart je ingeeft ontdaan worden van hun clichés. Van de beelden en gedachten over dit onderwerp waarvan onze maatschappij zo doordrongen is. Door bewust contact te leggen met wat er omgaat in het gebied van je hart, je aandacht te richten op indrukken die vanuit dat gebied bij je opkomen, krijgen persoonlijke keuzes de diepgang die nodig is voor een betekenisvol en vervullend leven voor jou persoonlijk, als mens, als individu. Dan gaat het over je hart echt kunnen en mogen volgen met alle stappen die ons daarbij helpen, inclusief heling van blokkades die voortkomen uit schuld en schaamte. Maatwerk!

Een voorbeeld

Na meer dan acht jaar actief te zijn met focussen, voel ik al snel aan mijn lijf als er iets niet klopt èn heb ik de noodzaak leren kennen om ernaar te handelen. Niet altijd makkelijk. Om het bij mijn hart te houden: als ik lang achter de computer zit, volgt er vaak een moment dat ik steken in mijn hartstreek voel, gekoppeld aan een gevoel van leegte erachter. Mijn hoofd en aandacht zijn elders, diep verstopt in de wereld van het beeldscherm. Mijn lijf wordt in zo’n geval niet bewoond. Als zo’n situatie te lang duurt, gaat mijn hart protesteren. En gelijk heeft het. Sterker nog, het geeft een noodsignaal af die van levensbelang is! Zonder zo’n signaal vanuit mijn hart, zou ik moeite hebben om te stoppen met werken. Online is er immers altijd wat te zien en te doen!

Wat je lijf vindt van je leven: bij twijfel…

In bovengenoemde situatie is er sprake van een hele heldere en acute boodschap, waarbij ik niet de noodzaak voel om te focussen op dieper liggende factoren. Dit is anders als ik twijfel aan iets, zeker als het te maken heeft met werk. Dan volgt een soms wekenlang aanhoudende pijn in de onderbuik. Er klopt iets niet aan een situatie of aan mijn insteek, en mijn buik weet dat beslist eerder dan ik.
Als deze onderbuikgevoelens aanhouden, is er ook figuurlijk werk aan de winkel. Een complexe reeks gewaarwordingen vragen om al focussend verder verkend en bevraagd te worden. De bekende uitspraak bij twijfel niet oversteken komt dan op en is zeer behulpzaam. Of het praktisch is, is weer een andere vraag. Hoe dan ook is mijn innerlijke kompas sinds ik bekend ben met Focusing actief en leesbaar, en gelukkig heb ik leren luisteren.

Innerlijk ruimte maken

Focusing brengt vaak wat lucht in een te perfectionistisch wereldbeeld en streven. Het helpt om gezond te blijven en te handelen naar wat hart en lijf je aangeven, naast de structuur die je hoofd kan bieden. Dat gun ik iedereen, juist veel te jonge mensen die vast lopen. Stapje voor stapje leer je de indrukken uit je lijf, je hoofd, hart of onderbuik lezen. Je leert vertrouwen op je innerlijke kompas èn ernaar handelen. Hoe eerder je die kunst onder der knie hebt, hoe lichter het leven wordt. Dat is voor iedere leeftijd gezond.

Taal van je lijf op de werkvloer
Volg je hart, want dat klopt is het 2e artikel in een reeks die onder de noemer Taal van je lijf op de werkvloer verscheen in de edities van Focusnieuws 2015 – 2016. Jacqueline van ’t Spijker en ik schrijven over thema’s die zijn gerelateerd aan situaties op de werkvloer waarbij je lijf aangeeft wat er onbewust speelt. Jacqueline schrijft vanuit haar achtergrond als psychologe en haptonome (www.jvts.nl), en ik vanuit communicatie en Focusing.

Voor de andere artikelen, zie:
– Wijde blik, smalle blik
Onderbuikgevoel
– Communicatie vs. echt contact

*Creativiteit is erg gebaat is bij de innerlijke ruimte die ontstaat door gerommel in de marge, door soms niets te doen of een zijpad in te slaan. Otto Scharmer is erop afgestudeerd.